Satellietbeeld

35 jaar geo-intelligentie: van data naar beslissingen

Hoe evolueert het landgebruik in conflictgebieden? Welke ecosystemen halen de doelstellingen van de Europese Natuurherstelwet? Waar dreigt de oogst te mislukken door droogte? 

Vragen als deze vereisen betrouwbare, actuele data op een schaal die geen enkel veldteam kan bijhouden. Satellieten kunnen dat wel.

Al 35 jaar zet VITO satellietdata om in bruikbare inzichten voor beleidsmakers, overheden en bedrijven. Wat begon met de eerste wereldwijde vegetatiekaarten in 1998, groeide uit tot een internationaal ecosysteem van geospatiale platformen, AI-modellen en toepassingen die regionale tot Europese beleidsdoelstellingen rond natuur, klimaat, landbouw en handel ondersteunen.

Van vegetatiekaart naar continue monitoring

In 1998 ontwikkelde VITO de eerste consistente wereldwijde vegetatiekaarten op basis van satellietdata. Dat pionierswerk vormde de basis voor een centrale rol binnen Copernicus, het Europese aardobservatieprogramma, en de bijbehorende Sentinel-satellieten.

Sindsdien is aardobservatie sterk geëvolueerd. Binnen de ESA-initiatieven WorldCover en WorldCereal speelde VITO een voortrekkersrol bij de ontwikkeling van de meest gedetailleerde en uniforme wereldwijde landklassificatiekaarten ooit. 

Dankzij artificiële intelligentie en cloud computing maken deze kaarten het mogelijk om veranderingen in landgebruik wereldwijd en doorheen de seizoenen systematisch op te volgen, tot op een resolutie van tien meter. Beleidsmakers beschikken zo over consistente en actuele informatie voor onder meer:

  • het opsporen van ontbossing in het kader van de EU-Ontbossingsverordening (EUDR), 
  • het verifiëren van landbouwarealen binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid,
  • het opvolgen van ecosystemen conform de Europese Natuurherstelwet. 

Waar terreinmetingen vaak duur en tijdrovend zijn, maakt satellietdata continue en objectieve monitoring op grote schaal mogelijk.

Data toegankelijk maken

Naarmate de hoeveelheid satellietdata toenam, verschoof de focus van de data zelf naar de toegang ertoe en de capaciteit om ermee te werken. Daarom investeerde VITO in open, schaalbare platformen, waaronder Terrascope, het Belgische aardobservatieplatform dat VITO beheert in opdracht van de federale overheid (BELSPO). Het platform geeft meer dan 43.000 gebruikers uit de onderzoekswereld, overheid, industrie en onderwijs toegang tot Copernicus-satellietdata, cloud computing en analysetools zoals openEO. 

Die aanpak werd in 2026 bekroond met twee BeGeo Awards: voor capaciteitsontwikkeling en onderwijs, en voor concrete toepassingen in domeinen zoals luchtkwaliteit, landbouw en waterbeheer.

Ook voor de landbouw ontwikkelde VITO gespecialiseerde platformen, waaronder: 

  • WatchITgrow, dat landbouwers realtime inzicht geeft in hun gewasen en datagedreven teeltadvies biedt;
  • MAPEO, dat veredelingsbedrijven helpt om via drones, hyperspectrale beeldvorming en AI-analyse sneller klimaatadaptieve rassen te ontwikkelen.

Details zien met hyperspectrale technologie

Nieuwe generaties sensoren maken steeds meer zichtbaar. Waar klassieke satellieten slechts een beperkt aantal kleurbanden registreren, meten hyperspectrale sensoren honderden golflengtes tegelijk. Zo worden eigenschappen van vegetatie, bodem en water zichtbaar die voor conventionele beelden verborgen blijven, wat nieuwe mogelijkheden creëert voor precisielandbouw, vervuilingsdetectie, bodemonderzoek en biodiversiteitsmonitoring.  

VITO bouwde haar expertise op dit domein onder meer op via initiatieven zoals APEX (Airborne Prism EXperiment), een van Europa’s meest geavanceerde luchtgedragen systemen. Eind 2025 volgde een nieuwe mijlpaal met de lancering van de Belgische satelliet NAHLA, uitgerust met het IPERLITE-instrument. 

Vanuit een baan op 510 kilometer hoogte verzamelt IPERLITE hyperspectrale beelden, die VITO via haar eigen grondsegment verwerkt tot gekalibreerde datasets en beschikbaar maakt via Terrascope.

Betrouwbare inzichten op schaal

Meer sensoren genereren meer data. Om die efficiënt te verwerken, ontwikkelde VITO onder meer de volgende technologieën:

  • CORSA comprimeert aardobservatiedata zonder noemenswaardig kwaliteitsverlies, waardoor AI-analyses dichter bij de sensor kunnen plaatsvinden en satellietcapaciteit optimaal benut wordt. 
  • CALIBREO automatiseert de kalibratie en kwaliteitscontrole van remote sensing-data, een cruciale voorwaarde voor de consistente tijdsreeksen die beleidsmonitoring en juridische rapportering vereisen. 

Voor regelgevende kaders zoals de CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) en de EU-Ontbossingsverordening zijn verifieerbare en auditeerbare data onmisbaar. Satellietgebaseerde monitoring biedt daarvoor een onafhankelijke en reproduceerbare informatiebron die veldcontroles aanvult en in sommige gevallen.

Toepassingen die het verschil maken 

Geo-intelligentie is geen abstracte technologie. De toepassingen maken vandaag al het verschil in natuurbeheer, rampenrespons, infrastructuur- en kustbeheer, en stedelijke planning. 

  • Via het INCA-framework (Integrated Natural Capital Accounting) maakt VITO ecosysteemdiensten meetbaar, van koolstofopslag en biodiversiteitsdruk tot de impact van veranderingen in landgebruik. Die inzichten ondersteunen rapportering binnen de Europese Natuurherstelwet en nationale klimaatplannen.
  • Door satellietbeelden te combineren met lokale sensordata kan VITO overstromingen, bosbranden en vervuiling sneller detecteren dan met traditionele monitoring mogelijk is. Bij maritieme veiligheid maken ultravioletcamera’s olievervuiling zichtbaar die met standaardoptiek onopgemerkt blijft. Hulpdiensten krijgen zo cruciale informatie op het moment dat ze die nodig hebben.
  • Voor infrastructuur, kustbeheer en stedelijke planning ontwikkelt VITO toepassingen op basis van LiDAR (laserscantechnologie), sonar, thermische beeldvorming en mobiele sensoren. Via het digitale laboratorium MAPEO kunnen organisaties bovendien maatwerkoplossingen ontwikkelen zonder zelf de volledige technische infrastructuur op te bouwen. 

Geo-intelligentie voor iedereen

Vandaag dient zich een nieuwe evolutie aan. Generatieve AI en AI-agents maken het mogelijk om complexe satellietanalyses toegankelijk te maken voor gebruikers die geen diepgaande technische expertise hebben. 

Net zoals weerapps ruwe satelliet- en radardata vertalen naar begrijpelijke voorspellingen, kunnen geo-intelligente platformen beleidsanalisten, gemeenteplanners en milieuadviseurs rechtstreeks ondersteunen met antwoorden op complexe ruimtelijke vragen.

Met betrouwbare data, gekalibreerde analyses en open platformen bouwt VITO verder aan die toekomst. Zo groeit geo-intelligentie uit van een gespecialiseerde technologie tot een onmisbare digitale basisinfrastructuur voor beleid, onderzoek en civiele veiligheid.