Nieuwe studie: waterzekerheid is voorwaarde voor Vlaamse economie
VITO Kennispunt Water: “Zonder waterzekerheid droogt onze economische veerkracht op”
Kortrijk, 6 januari 2026 – Vlaanderen behoort tot de meest waterschaarse regio’s van Europa. Zes droge zomers en twee ernstige overstromingen staan op de teller in de laatste acht jaar. Tel daarbij de hardnekkige problemen met waterkwaliteit, en de waterzekerheid staat op losse schroeven. De nieuwste studie naar het economische belang van water in Vlaanderen bevestigt dat water ook in 2026 een kwetsbare en structurele voorwaarde blijft voor de Vlaamse economie.
De interactieve tool biedt recente cijfers om waterweerbaarheid in te schatten per sector. “Het is een vertrekpunt om een gesprek over duurzaam watergebruik bij Vlaamse bedrijven aan te knopen”, licht Halet toe.
De 15 sectoren met het hoogste waterverbruik zorgen voor een kwart van alle jobs. Die sectoren creëren meer dan 70 miljard bruto toegevoegde waarde. “De nieuwe cijfers maken duidelijk dat waterzekerheid bepalend is voor het industriële weefsel en voor Vlaanderen als investeringslocatie,” zegt Dirk Halet, strategisch coördinator bij VITO Kennispunt Water. Tegelijk stijgt de waterkost sneller dan inflatie en blijft koelwater een kritische component binnen industriële processen. “Innovatie wordt de sleutel om waterzekerheid en economische veerkracht samen te versterken”, duidt Halet.
1 op 4 Vlaamse jobs hangt af van waterzekerheid. ©VITO
Waterzekerheid is een voorwaarde voor economische zekerheid
De nieuwe inzichten bevestigen dat Vlaanderen zich op een kantelmoment bevindt. Dat erkent ook de Vlaamse regering, die met de Blue Deal verder maatregelen voor een waterweerbaar Vlaanderen doorvoert.
Koelwatergebruik legt kwetsbaarheid bloot
Een opvallende trend is de heropleving van het koelwatergebruik. Na een forse historische daling tussen 2009 en 2015 (-43%) door de sluiting of ombouw van steenkoolcentrales, neemt het gebruik sinds 2015 opnieuw toe (+28%), vooral in energie en chemie. Warmere rivieren en strenge thermische normen werken bovendien industriële koeling tegen.
“Koeling bepaalt steeds vaker de operationele marge van industriële installaties,” zegt Halet. “De toekomst van industriële waterzekerheid hangt dus net zo goed af van innovatie in koeltechnologie als van innovatie in zuivering of hergebruik.”
Het koelwatergebruik stijgt opnieuw sinds 2016, terwijl het proceswatergebruik blijft klimmen. ©VITO
Proceswater stijgt, bedrijven schakelen versneld over naar alternatieve bronnen
Het totale watergebruik (incl. koelwater) daalt met 22% sinds 2009, vooral door een sterke vermindering van het koelwatergebruik. Maar proceswatergebruik (water dat nodig is in productieprocessen en voor landbouw) stijgt met 11% (vergelijking periode 2009-2011 t.o.v. periode 2020-2022). Het watergebruik in de industrie blijft nagenoeg stabiel en daalt licht met 1%; in de landbouw is er daarentegen een duidelijke stijging van 25%. Daarnaast zien we dat het gebruik van drink- en grondwater afneemt, en zetten bedrijven meer in op alternatieve waterbronnen, zoals regenwater en gezuiverd afvalwater.
“De omschakeling is absoluut positief, maar onvoldoende om de structurele kwetsbaarheid weg te nemen,” aldus Halet. “We hebben innovatie en middelen nodig om circulaire waterstromen, datagedreven sturing en efficiënte processen versneld op te schalen.”
Vlaamse bedrijven kiezen steeds vaker voor duurzame waterbronnen, in plaats van kraanwater of grondwater. ©VITO
De belangrijkste verbruikers van grondwater zijn de landbouw, de voedingssector en de drankenindustrie goed voor 68% van het totale grondwaterverbruik. De belangrijkste verbruikers van drinkwater zijn de chemiesector, de sector van cokes en raffinaderijproducten, en de voedingsindustrie. Zij zijn samen goed voor 42% van het drinkwaterverbruik binnen de Vlaamse economie.*
De grootste grondwaterverbruikers voor het jaar 2022. ©VITO
De grootste drinkwaterverbruikers voor het jaar 2022. ©VITO
Prijsprikkels zijn nuttig, maar innovatie bouwt weerbaarheid
Hoewel prijssturing een rol kan spelen om verspilling te ontmoedigen, is volgens VITO Kennispunt Water vooral innovatie bepalend voor succesvolle transities. “Een tariefbeleid kan richting geven,” besluit Halet, “maar het bouwt geen robuust watersysteem. Daarom moeten we op meerdere vlakken tegelijk innoveren: op vlak van technologie en capaciteit, maar ook de businessmodellen en regelgeving moeten mee. De nieuwe cijfers tonen aan hoe dringend Vlaanderen die hefbomen moet versterken.”
Innovatie is dan ook een van de zeven strategische hefbomen van de Vlaamse Blue Deal, naast natuurlijk herstel en natuurgebaseerde oplossingen, water als leidend principe in ruimtelijke processen en een hoger waterbewustzijn.
*De drinkwatersector is expliciet niet opgenomen in de analyse van het economisch belang. Aangezien waterbedrijven water (grondwater, oppervlaktewater) onttrekken om drinkwater te produceren dat vervolgens door andere sectoren wordt gebruikt, zouden gebruikscijfers van de drinkwatersector leiden tot dubbeltellingen in het watergebruik.
Kerncijfers uit de studie voor 2022
Economisch belang
- De 15 sectoren met het grootste waterverbruik omvatten 26% van de Vlaamse tewerkstelling
- Deze 15 sectoren creëren 70 miljard bruto toegevoegde waarde (23%)
- Totale waterkost voor bedrijven +40% sinds 2009 (inflatie ≈ +35,4%)
Waterefficiëntie
- Meerdere sectoren realiseren efficiëntiewinsten van 10-50% (periode 2016-2022)
- Koelstrategie wordt een sleutelcomponent voor industriële waterzekerheid
“koelstrategie + waterstrategie”
Over de studie
Het economisch belang van water in Vlaanderen (2026, referentiejaar 2022) is een actualisatie van eerdere studies uit 2022, 2018 en 2013 in opdracht van VITO Kennispunt Water. De analyses werden uitgevoerd door VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek, op basis van databronnen van Belgische en Vlaamse overheden.
Onderzoeksresultaten en interactieve tool
Download de grafieken als afbeeldingen en in Powerpoint
Over VITO Kennispunt Water
VITO Kennispunt Water versterkt de watertransitie in Vlaanderen door data, onderzoek en innovatie te verbinden met beleidsmakers, bedrijven, landbouw en lokale overheden. Het kennispunt ontwikkelt inzichten en oplossingen die bijdragen aan waterzekerheid en duurzame economische groei.
