Balmatt-project, Mol, België

In het begin

In 2007 toonde een seismische campagne aan dat het noorden van de Vlaamse provincies Antwerpen en Limburg mogelijke hotspots zijn voor aardwarmte.

In 2013 werd het EFRO-project Geothermie 2020 opgestart om de mogelijkheden van aardwarmte door middel van diepe geothermie te onderzoeken in de Kempen. Dit project werd onderschreven door het Agentschap Ondernemen, het Hermesfonds, en de provincie Antwerpen.

Bij de start van van het eigenlijke project werd er ook een workshop georganiseerd met lokale stakeholders over aardwarmte om een breed draagvlak voor aardwarmte als duurzame energiebron te creëren. De VITO-onderzoekers wilden van bij het begin transparant te werk gaan met betrekking tot de economische voordelen  maar ook de uitdagingen  die aardwarmte kan voortbrengen.

In september 2015 ging daarop de eerste proefboring van start op de site in Mol. Men boorde toen 3600m diep.  

In 2016 vond men water met een temperatuur van 138° C op 3400m diepte: warm genoeg om aan hydrothermische geothermie te doen, en mogelijks ook energie op te wekken. 

In 2017 werd de eerste steen gelegd van de geothermische centrale, en in 2019 begon deze met proefdraaien.

De volgende stappen naar de energie van morgen

Op dit moment spitst het onderzoek zich volledig toe op de impact van aardwarmtewinning op de stabiliteit van de ondergrond. Hiervoor zijn er in 2020 een aantal aanpassingen uitgevoerd aan de aardwarmtecentrale en aan het bijbehorend seismometernetwerk. De aanpassingen moeten nauwkeuriger onderzoek naar de oorzaak van de geïnduceerde trillingen mogelijk maken. 

Van november 2021 tot november 2022 zijn er vier testfasen verlopen, waarvan een paar zelfs ruim vier maanden lang. De centrale heeft daarbij 206 000 m³ water opgepompt en 7 935 MWh warmte geleverd aan het warmtenet van VITO, SCK-CEN en Belgoprocess. Dit brengt het totaal van alle testfasen op een besparing 912 500 m³ aardgas, wat overeenkomt met het gemiddeld jaarverbruik van 466 gezinnen. 

Tijdens het opstarten van testfase 11 heeft het seismisch monitoringnetwerk op en rond de aardwarmtecentrale op 16 november 2022 rond 10 uur ‘s morgens een trilling gedetecteerd met een kracht van 2,1 op de schaal van Richter. 

Op basis van vooraf opgestelde limieten viel de beving in het rode bereik van het stoplichtsysteem van de aardwarmtecentrale. Dit betekent dat de centrale op een gecontroleerde manier is stopgezet.  

In oktober 2023 boog een panel van nationale en internationale experts zich over het strategisch plan voor VITO’s aardwarmteprogramma. Op basis van hun analyse werd een onderzoeksprogramma voorgesteld dat zich focust op drie assen: 

• de geothermische centrale verder uitbouwen tot een internationale onderzoeksinfrastructuur; 

• onderzoek en ontwikkeling om een veilige geothermische productie mogelijk te maken met minimaal risico op aardbevingen; 

• uitdiepen van een brede stakeholderbetrokkenheid om de (locale) gedragenheid van aardwarmte te vergroten en maatschappelijke impact te creëren. 

De Raad van Bestuur van VITO onderschreef deze ambities op de zitting van 14 november 2023 en besliste om volgende stappen te zetten: 

• onderzoek naar een voorspellend “traffic light”-systeem; 

• opstart van een “stakeholder engagement”-proces; 

• aankoop van een nieuwe pomp die geleidelijke op- en afschaling mogelijk maakt; 

• uitbreiding van het seismometernetwerk ten zuiden van het injectiepunt; 

• uitvoeren van een 3D-seismische campagne om de diepe ondergrond meer gedetailleerd in beeld te brengen. 

In 2025 heeft de aardwarmtecentrale warmte geproduceerd aan een injectiedebiet van 20 m³/uur, zoals voorzien en zonder bevingen. In de zomer van 2025 is de kleinere injectiepomp geïnstalleerd. Voor de winter van 2025-26 is het debiet verhoogd tot 25 m³/uur. 

De analyse van de metingen met de 3D-seismiek is lopende.