Waterwijze stadsontwikkeling met gescheiden afvalwaterstromen
Stedelijke groei, droogte en druk op de waterkwaliteit vragen om een andere kijk op afvalwater. Het Interregproject ANCHOR onderzoekt hoe brongescheiden afvalwatersystemen wijken kunnen helpen om water, energie en nutriënten lokaal terug te winnen. Op de slotconferentie in Hamburg ontdekten een honderdtal internationale deelnemers de resultaten van het driejarige Interreg-project. De conferentie bundelde lessen uit bestaande demonstratiewijken, nieuwe pilots, governanceonderzoek, sociale acceptatie en economische inzichten.
ANCHOR: meer dan een project, een groeiende community
Het project heeft als doel om steden en andere besluitvormers te ondersteunen met praktische tools, data, systeemkennis en transitie-inzichten om waterwijze en klimaatrobuuste wijken te ontwikkelen. Door innovatieve systemen voor de scheiding en hergebruik van waterstromen binnen het Europees demonstratienetwerk te testen, verzamelde ANCHOR waardevolle kennis over ontwerp, beheer, monitoring en onderhoud van deze innovatieve infrastructuur.
Programma van de final conference en terugblik
Outputs, inclusief virtual tours van demonstratiesites
Afvalwater wordt een bron
In klassieke afvalwatersystemen komen verschillende stromen samen. Dat maakt behandeling vaak complexer en beperkt de kansen op recuperatie van waardevolle grondstoffen water, energie en nutriënten.
Brongescheiden afvalwatersystemen keren dat principe om. Ze houden waterstromen apart, zodat elke stroom gerichter behandeld en benut kan worden. Zwart water uit toiletten bevat bijvoorbeeld veel nutriënten en organische stof. Grijswater uit douche, bad en wastafel is dan weer interessant voor hergebruik of warmteterugwinning als het correct behandeld wordt. Die innovatie staat centraal in het project, waarin we veel data en inzichten opbouwden rond die huishoudelijke stromen.
Waarom bronscheiding in nieuwe wijken logisch wordt
Nieuwe stadswijken worden ontworpen voor decennia. Net daarom is het moment van stadsontwikkeling zo bepalend. Wie waterstromen van bij het ontwerp apart inzamelt, creëert ruimte voor circulair waterbeheer. Langetermijnengagement van partijen is dan ook heel belangrijk in zulke projecten.
ANCHOR kijkt niet alleen naar de bronscheiding als techniek, maar onderzoekt ook hoe de systemen in echte wijken functioneren. De demonstratiesites brengen afvalwateropvang in de praktijk, maar ook hoe grijswater behandeld kan worden voor hergebruik, en hoe warmte, biogas en nutriënten teruggewonnen kunnen worden.
De meerwaarde zit in de combinatie:
- minder druk op drinkwaterbronnen door waterbesparing aan de bron
(toiletspoeling van +/-1 l/flush ipv 6 l/flush bij een standaard toilet) - gerichtere inzameling en behandeling van geconcentreerde afvalwaterstromen
- terugwinning van energie, warmte en nutriënten
- nieuwe koppelkansen tussen wijkontwikkeling, waterbeheer, klimaatadapatie, symbiose met aanpalende industrie...
Van technologie naar werkend systeem
De innovaties zijn concreet.
- In Jenfelder Au in Hamburg wordt zwart water apart ingezameld via vacuümtechnologie en gekoppeld aan biogasproductie. Het grijswater wordt door de uitbreiding van de installatie nu ook deels ingezet om een stadsvijver op peil te houden.
- In de Nieuwe Dokken in Gent worden waterstromen uit een nieuwe stadswijk behandeld. Het team evalueert de optie om gezuiverde stromen als proceswater in te zetten voor de nabijgelegen zeepfabriek ter vervanging van drinkwater.
- Oceanhamnen in Helsingborg schaalt bronscheiding op in een stedelijke waterfrontontwikkeling. Binnen het project werd de demosite uitgebreid om gezuiverd grijswater te gebruiken als zwemwater voor een zwembad voorzien in 2029.
ANCHOR demosite Jenfelder Au in Hamburg ©Ulrich Perrey voor HAMBURG WASSER
ANCHOR demosite Nieuwe Dokken in Gent ©Dift
ANCHOR demosite Oceanhamnen in Helsingborg ©NSVA
Maar ANCHOR laat ook zien dat technologie alleen niet volstaat.
Een brongescheiden afvalwatersysteem vraagt goede keuzes in ontwerp, onderhoud en beheer. Het systeem moet robuust zijn, eenvoudig te bedienen, op afstand monitorbaar en aangepast aan de wijk waarin het wordt geplaatst. Ook operatorervaring, bewonersacceptatie en langetermijnengagement spelen mee.
Dat maakt bronscheiding niet minder innovatief. Integendeel. De echte innovatie zit in het hele systeem: infrastructuur, data, beheer, samenwerking en financiering.
Wat de cijfers tonen
De resultaten uit ANCHOR maken het potentieel tastbaar. Zo bevat zwart water meer dan 80 procent van de nutriënten in huishoudelijk afvalwater. Door die stroom apart te houden, wordt nutriëntenrecuperatie gerichter mogelijk.
Ook voor waterkwaliteit is bronscheiding relevant. ANCHOR rapporteert dat zwartwaterscheiding 98 procent van de antibioticaresistente genen in huishoudelijk afvalwater isoleert. Dat betekent niet dat het probleem daarmee opgelost is, maar wel dat de meest geconcentreerde stroom gerichter aangepakt kan worden.
Er ligt enorm veel potentieel in gezuiverd grijswater in een stedelijke context. Behandeld grijswater kan voldoen aan kwaliteitscriteria voor laagwaardige toepassingen zoals het toilet spoelen of kleren wassen. Er is warmteterugwinning mogelijk van 6 tot 18 kWh per kubieke meter en een praktische waterhergebruiksratio van 74 procent.
Wat betekent dit voor beslissingsnemers?
Voor beslissingnemers is ANCHOR relevant omdat het innovatie uit de pilootfase haalt. Het project toont welke ontwerpkeuzes, samenwerkingen en randvoorwaarden nodig zijn om brongescheiden afvalwatersystemen echt te laten werken in stedelijke ontwikkeling. Er zijn terug grote stappen vooruit gezet.
Dat vraagt vroege keuzes. Bronscheiding kun je niet achteraf in bestaande een wijk implementeren. De visie moet meegenomen worden in ruimtelijke planning, infrastructuurontwerp, vergunningen, beheer en businessmodellen.
Daarom is de belangrijkste les: “Behandel afvalwater niet als reststroom aan het einde van de keten. Ontwerp nieuwe wijken zo dat waterstromen vanaf het begin waarde kunnen houden.” Veerle Depuydt, projectcoördinator van ANCHOR en waterinnovator bij VITO Kennispunt Water
De rol van VITO Kennispunt Water
VITO Kennispunt Water coördineert ANCHOR en helpt de opgedane kennis vertalen naar bruikbare inzichten voor steden, waterbedrijven, projectontwikkelaars en beleidsmakers. Daarmee ondersteunt VITO de stap van demonstratie naar toepassing: van afzonderlijke cases naar gedeelde kennis, tools en praktijklessen.
Projectcoördinator Veerle Depuydt:
‘ANCHOR is inmiddels uitgegroeid tot meer dan een onderzoeksproject alleen. Het netwerk telt vandaag meer dan 600 unieke leden uit uiteenlopende landen en sectoren. Die groeiende community toont aan dat de interesse in circulair waterbeheer, grondstoffenrecuperatie en klimaatadaptatie in een stedelijke context sterk toeneemt.’
De centrale boodschap van de slotconferentie was dan ook duidelijk: ANCHOR loopt af, maar het werk is nog maar net begonnen. De ambitie is om de opgedane kennis en bewezen oplossingen verder op te schalen en te repliceren binnen stedelijke ontwikkelingen binnen de Noordzeeregio en daarbuiten.
Bouw mee aan waterwijze steden
Het project loopt nog officieel tot eind oktober 2026. Tot dan worden ook de laatste datasets verwerkt in waardevolle rapporten en artikels. Wil je als eerste op de hoogte zijn?
