Jongeren leren nadenken over de wereld van morgen met EDUbox Toekomstgeletterdheid
VITO draagt bij met expertise rond duurzame landbouw en voeding
Hoe ziet de wereld van morgen eruit? En welke rol spelen wetenschap, technologie en innovatie in de keuzes die we vandaag maken? Toekomstdenken wordt steeds belangrijker in een wereld waarin maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, voedselzekerheid en biodiversiteit steeds urgenter worden.
Met de EDUbox Toekomstgeletterdheid wil VRT jongeren helpen om kritisch na te denken over mogelijke toekomsten. VITO draagt actief bij aan deze EDUbox rond de toekomst(en) van voeding door haar expertise in duurzame landbouw en voedselproductie te delen. In een video in de EDUbox toont Kristof Van Tricht, expert aardobservatie bij VITO, hoe satellieten, drones en artificiële intelligentie landbouw slimmer, duurzamer en toekomstbestendig maken. Zo leren jongeren hoe innovatieve technologie kan helpen om voldoende voedsel te produceren, met minder impact op natuur en klimaat.
EDUbox Toekomstgeletterdheid: De toekomst(en) van voeding verkennen
Hoewel niemand weet hoe de toekomst eruitziet, proberen mensen al eeuwenlang vooruit te kijken. Vaak wordt daarbij één toekomst voorgesteld, alsof alles al vastligt en we geen invloed meer hebben. Dat lijkt een sombere gedachte, maar klopt ze wel?
In de EDUbox Toekomstgeletterdheid: De toekomst(en) van voeding maken jongeren kennis met het begrip toekomstgeletterdheid: de vaardigheid om meerdere mogelijke toekomsten te begrijpen, te verkennen en er bewust op in te spelen. Ze leren dat er niet één vaste toekomst bestaat, maar een waaier aan scenario’s. Zo leren ze kritischer naar het heden te kijken en bewuste keuzes te maken over de toekomst die ze mee willen vormgeven.
De box is een digitaal lespakket voor leerlingen van het secundair onderwijs en combineert tekst, video’s, opdrachten en een interactieve tool. Jongeren ontdekken stap voor stap wat toekomstgeletterdheid is, welke toekomstrollen er bestaan en hoe ze hun eigen verbeelding én kritisch denken kunnen inzetten.
Voeding als rode draad
De vaardigheid toekomstdenken kan je toepassen op tal van maatschappelijke thema's: politiek, technologie, onderwijs, gezondheid … In deze EDUbox passen jongeren de vaardigheid toe op een herkenbaar en actueel thema: voeding.
Voeding raakt aan grote maatschappelijke uitdagingen zoals klimaatverandering, biodiversiteit, gezondheid, eerlijke verloning voor boeren en wereldwijde ongelijkheid. Tegelijk circuleren er tal van toekomstbeelden: van futuristische keukens en verticale stadsboerderijen tot plantaardige alternatieven en technologische maaltijden.
Deze toekomstbeelden zijn nooit neutraal. Ze worden mee gevormd door bedrijven, beleidsmakers, onderzoekers en influencers, elk met hun eigen belangen en perspectieven. In deze EDUbox leren jongeren om die beelden kritisch te bekijken en er gerichte vragen bij te stellen.
Later zullen ook andere thema’s volgen om toekomstgeletterdheid in te oefenen, zoals humanoïde robotica.
Verder kijken dan morgen
Door met jongeren te werken rond toekomstgeletterdheid en voeding, bouwen scholen mee aan een generatie die verder kijkt dan morgen. Leerlingen ontdekken dat hun stem, hun verbeelding en hun keuzes ertoe doen. Of het nu gaat om wat er in hun brooddoos zit, welke innovaties ze steunen of welke verhalen over de toekomst ze geloven: ze leren dat ze geen toeschouwers zijn, maar mede-architecten van de wereld van morgen. Met deze EDUbox krijgen ze de tools om die rol bewust op te nemen. Kritisch, creatief en hoopvol.
Hoe is deze EDUbox opgebouwd?
De EDUbox Toekomstgeletterdheid bestaat uit vijf delen, die leerlingen in twee lesuren kunnen doorlopen.
Deel 1: Denken over de toekomst(en)
In het eerste deel maken leerlingen kennis met toekomstdenker Thomas D’hooge, hun gids doorheen de box. Via een speelse opdracht ervaren ze dat de toekomst nooit volledig voorspelbaar is. Ze maken kennis met de vaardigheid toekomstgeletterdheid, ontdekken vier toekomstrollen (navigator, observeerder, kaartmaker, ontdekkingsreiziger) en bespreken in de klas waarom verschillende manieren van naar de toekomst kijken belangrijk zijn.
Deel 2: De toekomst(en) van voeding
In dit deel zoomt de EDUbox in op voeding als oefenterrein voor toekomstdenken. Leerlingen vergelijken het eetpatroon van vroeger met dat van vandaag en beseffen hoe snel normen rond voeding kunnen veranderen. Ze leren het verschil kennen tussen één toekomstbeeld (de rechte lijn) en een waaier aan mogelijke toekomsten, gevoed door trends, data uit het verleden en onzekerheden. Onder begeleiding van Thomas D’hooge leren ze denken in scenario’s en kettingreacties van verandering.
Deel 3: Aan de slag
In het derde deel passen de leerlingen de nieuwe inzichten toe in een interactieve tool. Ze bekijken ‘het journaal van de toekomst’, een fictief journaal uit het jaar 2068, en bedenken in groep de mogelijke gevolgen van een bepaald nieuwsfeit.
Deel 4: Toekomstdenkers
In deel vier maken leerlingen kennis met toekomstdenkers uit Vlaanderen die vandaag al werken aan de wereld van morgen.
In een video vertelt Karen Verstraete van ILVO (Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek) hoe onderzoekers werken aan duurzamere voedselproductie en welke uitdagingen daarbij komen kijken.
Daarnaast toont VITO hoe technologie en data een sleutelrol spelen in de landbouw van de toekomst. Met behulp van satellietbeelden, drones en artificiële intelligentie ondersteunt VITO landbouwers en beleidsmakers om efficiënter en duurzamer om te gaan met voedselproductie. Zo werkt VITO mee aan een toekomstbestendig voedselsysteem dat voldoende voedsel produceert met respect voor natuur en klimaat.
Tot slot maakt toekomstdenker Ben Robaeyst de leerlingen warm voor een rol als toekomstonderzoeker en ontdekken ze welke opleidingen en loopbanen mogelijk zijn binnen dit domein.
Deel 5: Meer weten
Het laatste deel bundelt een reeks verdiepende links, zorgvuldig geselecteerd voor jongeren die meer willen weten over het thema toekomstgeletterdheid.
Voor leerkrachten
De EDUbox Toekomstgeletterdheid is gratis beschikbaar als interactieve website en als downloadbare pdf in de EDUbox-catalogus. Beide formats stimuleren zelfstandig groepswerk in de klas.
De EDUbox is voorzien van een uitgebreide handleiding voor leerkrachten, met extra achtergrondinformatie, praktische tips, onderwijsdoelen en suggesties voor differentiatie.
Met de steun van sterke partners
De EDUbox Toekomstgeletterdheid is het resultaat van een samenwerking tussen VRT, Brightlab, Erasmushogeschool Brussel, imec, Mediawijs, RVO-Society, ILVO Vlaanderen, Universiteit Gent, VITO en toekomstdenker Thomas D’hooge. Hun gezamenlijke expertise zorgt ervoor dat de EDUbox stevig verankerd is in actuele wetenschappelijke inzichten én in de leefwereld van jongeren.
De interactieve tool werd ontwikkeld door Tree company.
Meer over EDUbox
EDUbox is een educatief concept van VRT dat jongeren laat kennismaken met maatschappelijke thema’s via fiches, video’s, opdrachten en interactieve tools. Het lesmateriaal is gratis en helpt leerkrachten om vakoverschrijdend aan onderwijsdoelen te werken.
Eerder verschenen EDUboxen over onder meer kritisch denken, mentaal welbevinden, digitale balans en oorlog en vrede. Met EDUbox Toekomstgeletterdheid komt daar een nieuw thema bij dat toekomstdenken op een concrete en toegankelijke manier in de klas brengt.
