Natural Capital Accounting

Natuur is onmisbaar voor onze economie. Diverse sectoren steunen op natuurlijke hulpbronnen, maar oefenen er ook een aanzienlijke impact op uit. Natural Capital Accounting, of ecosysteemboekhouding, brengt die effecten in kaart. VITO ontwikkelt methodieken en biedt diensten aan voor de volledige toepassing van Natural Capital Accounting. In opdracht van Eurostat en samen met het Joint Research Centre, ontwikkelde VITO de referentieaanpak voor Europese ecosysteemrekeningen. VITO maakt Natural Capital Accounting ook toepasbaar voor de industrie.

Waar natuur en economie elkaar raken

Ecosystemen leveren essentiële diensten aan economie en samenleving. Ze zuiveren water, reguleren het klimaat, slaan koolstof op, beschermen bodems tegen erosie, ondersteunen luchtkwaliteit, maken bestuiving mogelijk en bieden ruimte voor recreatie. Daarnaast voorzien ze in natuurlijke hulpbronnen zoals water en biomassa. Toch werden deze bijdragen lange tijd niet systematisch gemeten.

Natural Capital Accounting (NCA) brengt daar verandering in. Het maakt natuur zichtbaar, meetbaar, opvolgbaar en rapporteerbaar via een gestandaardiseerd rekenkader.

Wat is Natural Capital Accounting?

Natural Capital Accounting (NCA) beantwoordt drie kernvragen:

Waar bevindt natuur zich?
Wat is de staat en kwaliteit ervan?
Welke diensten levert ze aan economie en samenleving?

Natural Capital Accounting vertaalt ecologische informatie naar consistente tabellen, kaarten en indicatoren. Zo wordt natuur systematisch vergelijkbaar, opvolgbaar en rapporteerbaar doorheen de jaren en bruikbaar voor strategische keuzes. De Verenigde Naties keurden een internationaal erkende standaard voor ecosysteemboekhouding goed (SEEA-EA), die onder meer de basis vormt voor ecosysteemrekeningen in de Europese Unie en in de NCA-aanpak van VITO.

Elke betrouwbare ecosysteemboekhouding start met één fundamentele stap: het in kaart brengen van wat er is.

Het fundament: habitat mapping

Ecosystemen functioneren lokaal. Hun waarde, kwetsbaarheid en bijdrage aan economische activiteit zijn altijd plaatsgebonden. Daarom start Natural Capital Accounting met habitat mapping: het nauwkeurig in kaart brengen van ecosystemen.

Via aardobservatie, geavanceerde ruimtelijke analyse en de integratie van machine learning en artificiële intelligentie identificeert VITO:

welke habitattypes aanwezig zijn
wat hun toestand en kwaliteit is
hoe ecosystemen evolueren
waar ecosystemen onder druk staan
hoe natuur en economische activiteiten ruimtelijk samenhangen

Deze ruimtelijke basis vormt het vertrekpunt voor consistente meting en rapportering. Zonder betrouwbare mapping is er geen onderbouwde ecosysteemboekhouding.

Ecosysteemdiensten: fysische en economische waarde

Wanneer de locatie en kwaliteit van ecosystemen gekend zijn, vertalen we die kennis naar de diensten en voordelen die ze leveren aan onze samenleving. VITO kwantificeert deze ecosysteemdiensten zowel in fysische termen, zoals volumes en oppervlaktes, als in economische termen, zoals marktwaarden en schaduwprijzen.

Veel ecosysteemdiensten hebben geen marktprijs, maar dat betekent niet dat ze geen waarde hebben. We onderscheiden twee soorten waarde:

gebruikswaarde, zoals directe voordelen uit natuur en indirecte kostenbesparingen voor de samenleving
niet-gebruikswaarde, zoals de waarde die we hechten aan het bestaan van planten en dieren en aan wat natuur toekomstige generaties kan bieden

Door beide dimensies mee te nemen, brengen we de totale economische waarde van ecosystemen in beeld. Deze inzichten ondersteunen beleidsmakers en bedrijven bij het maken van onderbouwde keuzes voor natuur en samenleving.

INCA: Europese referentie voor Natural Capital Accounting

Om ecosysteemrekeningen operationeel te maken, ontwikkelde VITO, in opdracht van Eurostat en in samenwerking met het Joint Research Centre (JRC), de INCA-toolbox en het INCA-handboek (Integrated Natural Capital Accounting).

De INCA-tools ondersteunen Europese lidstaten bij het opstellen van officiële ecosysteemrekeningen volgens de internationale standaard.

De toolbox:

vertaalt habitat- en ecosysteemdata naar gestandaardiseerde rekenmodellen
combineert kaarten met gestandaardiseerde overzichtstabellen
ondersteunt meerdere ecosysteemdiensten
faciliteert consistente en vergelijkbare rapportering

INCA wordt binnen Europa gebruikt als referentieaanpak voor ecosysteemboekhouding.

Meer info over INCA

Van ontwikkeling naar implementatie in Europa en de wereld

VITO stond niet alleen aan de basis van de INCA-methodiek, maar begeleidt lidstaten en de Europese Commissie ook in de praktische toepassing ervan, onder meer via:

technische implementatie
integratie van nationale en regionale datasets
opleiding en capaciteitsopbouw
methodologische begeleiding
afstemming van rapportering op Europese standaarden
kwaliteitscontrole van ingediende rapportering

Zo maakt VITO van ecosysteemboekhouding een toepasbaar instrument binnen de officiële werking van verschillende Europese lidstaten.

Voor internationale organisaties zoals IUCN, UNEP en de Wereldbank paste VITO ecosysteemboekhouding al toe in Madagaskar, West-Afrika en Turkije. Daarnaast zet VITO haar expertise in om ecosysteemboekhouding breder te implementeren. Zo ondersteunen we landen bij het integreren van biodiversiteitswaarden in hun beleid, onder meer door elementen aan te reiken voor het vaststellen, rapporteren en opvolgen van nationale doelstellingen binnen het Globale BiodiversiteitsFramework (GBF).

Innovatie als versneller

Natural Capital Accounting evolueert snel. Via Europese en internationale innovatieprojecten versterken we methodiek, data en schaalbaarheid.

Het PEOPLE-EA-project integreert satellietdata systematisch in ecosysteemboekhouding en ontwikkelt schaalbare oplossingen om ecosystemen en hun diensten nauwkeuriger en efficiënter te meten. Meer info >
Het SELINA-project ontwikkelt tools en richtlijnen om biodiversiteit, ecosysteemdiensten en natuurlijk kapitaal beter te integreren in besluitvorming en ondersteunt toepassingen in beleid en de bedrijfswereld. Meer info >
Het WEED-project ontwikkelt een wereldwijd toepasbare toolbox die met behulp van aardobservatie ecosystemen en veranderingen daarin in kaart brengt en zo beleid en ecosysteembeheer ondersteunt. Meer info >
Het SONATA-project ontwikkelt datagedreven tools en methodieken om natuurgebaseerde oplossingen beter te integreren in landgebruik en besluitvorming. Meer info >
A-Track brengt bestaande tools, data en methodieken samen om publiek beschikbare natuurdata beter toegankelijk en inzetbaar te maken voor besluitvorming in beleid, de financiële sector en vooral de bedrijfswereld. Meer info >

Deze initiatieven versterken de bouwstenen om ecosysteemboekhouding ook buiten de publieke sector schaalbaar en toepasbaar te maken.

Van Europese standaard naar toepassing in de bedrijfswereld

De methodiek voor ecosysteemboekhouding is vandaag verankerd in publieke contexten. De uitdaging is nu om deze aanpak toepasbaar te maken in bedrijfsbeslissingen en zo natuurlijk kapitaal structureel mee te nemen in strategie en investeringen.

Bedrijven opereren binnen ecosystemen, zijn afhankelijk van natuurlijke hulpbronnen en hebben er tegelijk impact op. Inzicht in:

de ruimtelijke samenhang tussen activiteiten en habitats op en rond bedrijfsterreinen
de staat van de natuur rond productiesites
veranderingen in aanwezigheid en kwaliteit van ecosystemen
langetermijnontwikkelingen in natuurlijke systemen
ecosysteemdiensten en hun waarde

ondersteunt strategische keuzes rond locatie, risicobeheer en investeringen.

Vanuit haar Europese referentierol werkt VITO samen met bedrijven aan de verdere ontwikkeling van Natural Capital Accounting voor toepassingen binnen de industrie.