Vlaamse economie wordt steeds circulairder, maar potentieel blijft onderbenut
Vlaanderen zet stappen richting een circulaire economie. We recycleren steeds meer, hergebruiken vaker en produceren minder afval. Toch blijft onze materiaalconsumptie hoog en is er nog veel ruimte om grondstoffen efficiënter te benutten. Dat blijkt uit de nieuwe CE Monitor van het CE Center, die de voortgang van de circulaire economie in Vlaanderen in kaart brengt aan de hand van 100 indicatoren. Het centrum verenigt onderzoekers van VITO, KU Leuven, UAntwerpen, Ugent en UHasselt en wordt gefinancierd door Vlaanderen Circulair, OVAM en WEWIS.
Hoe circulair is Vlaanderen vandaag? Het antwoord is genuanceerd. Op verschillende vlakken boeken we vooruitgang, maar tegelijk blijven onze consumptie en materiaalbehoefte groot. De nieuwe cijfers van de CE Monitor maken duidelijk waar Vlaanderen stappen vooruitzet en waar nog belangrijke uitdagingen liggen.
“Het antwoord is moeilijk in één cijfer te vatten”, vertelt Luc Alaerts, manager van het CE Center. “Zo zien we dat de Vlaming bijna 34 kilogram spullen zoals elektrotoestellen, textiel en meubelen hergebruikt. Dat is positief, want zo blijven producten langer in omloop. Tegelijk bezat een Vlaams huishouden in 2024 gemiddeld 88 elektrotoestellen, negen meer dan in 2013.”
Ook in mobiliteit is het beeld gemengd. Elektrische fietsen en voertuigen winnen terrein, maar onze verplaatsingen zijn nog lang niet circulair. Huishoudens bezitten meer auto's dan ooit en ongeveer 60% van onze personenkilometers leggen we nog altijd af met de personenwagen.
Minder afval en materialenverbruik, maar recyclage alleen volstaat niet
Vlaanderen behoort tot de Europese koplopers op het vlak van recyclage. Bijna twee derde van het stedelijk en bedrijfsafval wordt gerecycleerd. Voor bedrijfsafval loopt dat cijfer zelfs op tot 81% wanneer onder meer bouw- en sloopafval, grond, waterzuiveringsslib en baggerspecie worden meegerekend.
“Dat is het positieve resultaat van jarenlange inspanningen op het vlak van inzameling en een sterke recyclage-industrie”, zegt Karel Van Acker, promotor-coördinator van het CE Center. “Maar goed zijn in recyclage vertelt maar één kant van het verhaal. De hoeveelheid materialen die onze Vlaamse economie nodig heeft, blijft groot. De uitdaging is om minder materialen te verbruiken, de levensduur van producten te verlengen en sterker in te zetten op hergebruik, remanufacturing en hoogwaardige reststromen.”
Toch zijn er ook op dat vlak positieve signalen. De materialenvoetafdruk van Vlaanderen, die de grondstoffenbehoefte van onze consumptie in binnen- en buitenland weergeeft, daalde tussen 2012 en de recentste meting van 33,9 naar 31,2 ton per inwoner. Dat is een daling van 8%. Tegen 2030 wil Vlaanderen de materialenvoetafdruk met 30% verminderen.
Ook de hoeveelheid huishoudelijk afval neemt af: van 522 kilogram per inwoner in 2013 naar 420 kilogram in 2025. Het restafval bedraagt vandaag nog 123 kilogram per inwoner. Tegen 2030 moet dat verder dalen tot maximaal 100 kilogram.
Circulaire economie gaat verder dan afval en recyclage
De CE Monitor brengt de circulariteit van verschillende maatschappelijke domeinen in beeld. De cijfers tonen hoe materiaalgebruik, consumptie en hergebruik evolueren in onder meer mobiliteit, huisvesting, voeding en consumentengoederen.
Mobiliteit: elektrische fietsen en speedpedelecs zijn goed voor bijna 8% van de afgelegde kilometers. Ook autodelen blijft groeien. Toch gebeurt nog 60% van onze verplaatsingen met de personenwagen. Bovendien worden nieuwe voertuigen sinds 2020 jaar na jaar zwaarder, een evolutie die samenvalt met de toenemende elektrificatie.
Huisvesting en gebouwen: we wonen gemiddeld op steeds minder oppervlakte. De gemiddelde oppervlakte van appartementen daalde van 135 m² in 2010 naar 103 m² in 2025. Bij woningen gaat het om een daling van 260 naar 195,9 m². Kleiner wonen kan bijdragen aan een efficiënter gebruik van grondstoffen, ruimte en energie. Ook renovatie speelt een belangrijke rol: bestaande gebouwen langer gebruiken en energiezuiniger maken is een belangrijke circulaire strategie. Daarbij verdienen hergebruik van bouwmaterialen en de keuze voor milieuvriendelijke oplossingen bijzondere aandacht.
Voeding: in 2024 ging per inwoner bijna 30 kilogram voedsel verloren. Daarvan belandde 76% bij het restafval, werd 14% selectief ingezameld via de gft-bak en kwam 10% terecht in de thuiscompostering.
Consumentengoederen: het aantal elektrotoestellen in Vlaamse huishoudens blijft stijgen. Tegelijk groeit het hergebruik en herstel van producten. In 2025 zamelden de kringloopcentra 103.700 ton goederen in en brachten ze 45.900 ton opnieuw in omloop, bijna 7 kilogram per inwoner. Het streefdoel voor 2030 bedraagt 8 kilogram per inwoner. Daarnaast werden in 2023 naar schatting 10 miljoen herstellingen uitgevoerd, voornamelijk aan fietsen, textiel en elektrotoestellen.
Circulaire innovatie versterkt ook de Vlaamse economie
De Vlaamse Regering wil Vlaanderen uitbouwen tot een Europese koploper in circulaire economie. De ambitie is om de materialenvoetafdruk van onze consumptie tegen 2030 met 30% te verminderen, onder meer door te investeren in circulaire innovatie.
“De kracht van de Vlaamse kenniseconomie ligt in ons vermogen om kennis om te zetten in nieuwe technologieën en toepassingen”, zegt Vlaams minister-president Matthias Diependaele. “Door meer waarde uit materialen te halen, kunnen onze bedrijven zich blijven onderscheiden en nieuwe markten aanboren. Zo biedt innovatie niet alleen groeikansen, maar helpt ze ook om minder afhankelijk te worden van onzekere grondstoffenimport en versterkt ze onze concurrentiekracht.”
Ook voor het klimaatbeleid is de circulaire economie belangrijk. Door materialen efficiënter te gebruiken, producten langer in omloop te houden en grondstoffen te herwinnen, kunnen we de uitstoot van broeikasgassen verminderen, zowel in Vlaanderen als daarbuiten.
Ontdek de cijfers en indicatoren in de CE Monitor.