LEGACY vervangt schadelijke bisfenolen door biogebaseerde alternatieven voor de bouwsector
In de bouwsector van vandaag zijn lange levensduur en robuustheid essentieel, al mag dat niet ten koste gaan van de gezondheid van mens en milieu. Epoxyharsen spelen al decennialang een cruciale rol in hoogwaardige coatings en beschermlagen, vooral in bouwtoepassingen. Toch zijn veel van deze veelgebruikte harsen nog altijd gebaseerd op een bisfenolkern, met name bisfenol A (BPA). Die stof wordt steeds vaker erkend om haar schadelijke effecten op mens en milieu en om de uitdagingen die ze aan het einde van de levensduur met zich meebrengt. Het LEGACY-project pakte dit probleem aan door de formulering van epoxyharsen fundamenteel te herdenken.
Het BPA-probleem: prestaties met een keerzijde
Epoxyharsen worden gewaardeerd om hun sterkte, duurzaamheid en weerstand tegen chemicaliën en vocht. Die eigenschappen maken ze bijzonder geschikt voor vloeren, coatings, lijmen en andere toepassingen. Maar hun brede gebruik heeft ook een keerzijde. Wanneer BPA-gebaseerde harsen degraderen, kunnen ze toxische stoffen vrijgeven in het milieu, waardoor bodem en water verontreinigd raken en er op lange termijn risico’s ontstaan voor de menselijke gezondheid. Voor bedrijven die willen voldoen aan steeds strengere regelgeving en aan de groeiende vraag van consumenten naar veiligere en duurzamere materialen, vormt dit een belangrijke uitdaging.
Een circulair alternatief: van afvalstroom naar hoogwaardig bouwmateriaal
Binnen het LEGACY-project ontwikkelde VITO een veelbelovende oplossing door gebruik te maken van lignine, een natuurlijke component in hout en een bijproduct van de papierproductie. Lignine wordt vaak als afval beschouwd, maar is tegelijk hernieuwbaar en overvloedig beschikbaar. Daardoor is het een waardevolle grondstof voor bedrijven die willen aansluiten bij de principes van de circulaire economie.
De onderzoeksactiviteiten binnen LEGACY zetten lignine om in een krachtige bouwsteen voor nieuwe epoxyharsen. Met lignine als hernieuwbare grondstof slaagde VITO erin om industriële zijstromen via geavanceerde depolymerisatie- en functionalisatieprocessen om te zetten in functionele biogebaseerde epoxiden. Deze harsen werden geformuleerd, getest op relevante substraten onder realistische omstandigheden en vergeleken met traditionele BPA-gebaseerde systemen. Daarbij toonden ze veelbelovende mechanische eigenschappen, chemische bestendigheid en toepassingsgerichte prestaties.
Het LEGACY-project toonde aan dat biogebaseerde, BPA-vrije epoxyharsen kunnen voldoen aan de prestatie-eisen van coatings voor zware bouwtoepassingen, terwijl ze tegelijk de impact op milieu en gezondheid aanzienlijk verminderen. Het product is zowel praktisch toepasbaar als doeltreffend, wat de weg naar marktintroductie open stelt.
Veilig, duurzaam en klaar voor praktijktoepassing
LEGACY bleef niet beperkt tot technische ontwikkeling, maar stelde veiligheid en duurzaamheid centraal in elke stap van het traject. Om te garanderen dat de nieuwe harsen veilig zijn voor mens en milieu, voerde LEGACY diepgaande ecotoxicologische evaluaties uit. Daarbij lag de focus op belangrijke toxicologische eindpunten en werden in-vitro- en ecotoxiciteitsteststrategieën toegepast die aansluiten bij het Safe and Sustainable by Design-kader (SSbD).
Deze evaluaties brengen mogelijke risico’s in kaart over de volledige levenscyclus van het product. Zo krijgen bedrijven het vertrouwen dat de materialen die ze gebruiken voldoen aan hoge normen en klaar zijn voor toepassing in de praktijk.
Parallel daarmee werden ook de ecologische, economische en sociale duurzaamheid van de innovaties beoordeeld via een iteratieve aanpak, waardoor tijdens het innovatietraject voortdurend verbeteringen mogelijk waren. Zowel de milieubeoordeling als de sociaal-economische evaluatie werden uitgevoerd volgens de richtlijnen van het SSbD-kader.
Werken mét de industrie
Vanaf het begin betrok LEGACY belanghebbenden actief bij het innovatieproces. Er werd een gerichte bevraging opgezet om te peilen hoe vertrouwd bedrijven, en in het bijzonder kmo’s, zijn met het Safe and Sustainable by Design-kader (SSbD). Tegelijk bracht de bevraging hun noden, prioriteiten en bereidheid om nieuwe materialen toe te passen in kaart.
Stakeholdermeetings creëerden ruimte voor open dialoog en maakten het mogelijk om inzichten en feedback te verzamelen over concrete noden uit de praktijk. Zo zorgde LEGACY ervoor dat de ontwikkelde oplossingen marktrelevant zijn en inspelen op reële industriële behoeften.
Vooruitblik: van demonstratie naar toepassing
Binnen het LEGACY-project ontwikkelde en demonstreerde VITO volledig BPA-vrije, biogebaseerde epoxyharscoatings, die getest en gevalideerd werden voor relevante toepassingen. Meer dan een proof of concept gaat het om een haalbaar en performant alternatief dat bedrijven met vertrouwen kunnen toepassen.
Het project levert de industrie bruikbare richtlijnen voor formulering, inzichten rond veiligheid en een duidelijke techno-economische kijk op toekomstige toepassing. Daarmee ondersteunt LEGACY bedrijven bij de overstap naar duurzamere coatingtechnologieën die ook beter aansluiten bij toekomstige regelgeving.
Het succes van LEGACY toont aan dat duurzame biogebaseerde chemie niet alleen mogelijk is, maar ook praktisch, vooruitstrevend en haalbaar voor bedrijven van elke omvang. Op die manier droeg het project rechtstreeks bij aan de bredere evolutie naar een circulairder en verantwoordelijker industrieel systeem.
Meer weten?
Interesse om het potentieel van BPA-vrije, biogebaseerde epoxyharscoatings voor jouw bedrijf te verkennen? Wil je als eerste toegang krijgen tot innovaties die de komende jaren breder commercieel beschikbaar zullen worden? Laat het ons weten.
Het LEGACY-project wordt ondersteund door de Europese Unie en NextGenerationEU via het initiatief Belgium Builds Back Circular (BBBC3), als onderdeel van het Nationaal Plan voor Herstel en Veerkracht (NPRR).
