Europa's 'urban mine' in kaart gebracht: VITO levert sleuteldata voor kritieke grondstoffen in Europese afvalstromen
In het Europese FutuRaM-project bracht VITO de samenstelling en het terugwinningspotentieel van kritieke grondstoffen in slakken, assen en andere afvalstromen in kaart en legde daarmee een empirische basis voor toekomstig grondstoffenbeleid.
Wat zit er in ons afval en wat kunnen we ermee?
Kobalt uit de DR Congo, zeldzame aardmetalen uit China, platina uit Zuid-Afrika: voor de grondstoffen die nodig zijn voor batterijen, windturbines en elektronica is Europa vandaag grotendeels afhankelijk van invoer uit een handvol landen. Die afhankelijkheid brengt risico's mee — geopolitiek, economisch en voor de leveringszekerheid van de energietransitie.
Maar er is een alternatief dichterbij dan vaak gedacht. In Europese afvalstromen gaan elk jaar grote hoeveelheden kritieke grondstoffen verloren — grondstoffen die bij betere inzameling en verwerking opnieuw in de economie gebracht kunnen worden. Hoe groot dat potentieel precies is, en onder welke voorwaarden terugwinning haalbaar is, onderzocht het EU-gefinancierde project FutuRaM. VITO nam daarin een centrale rol op.
Van karakterisering van reststromen tot CRM-inventaris: VITO brengt industriële reststromen in beeld
Binnen FutuRaM was VITO verantwoordelijk voor 3 belangrijke deeltaken:
-
Karakterisering van CRM-houdende slakken & assen
Samenstelling, kwantificatie en het potentieel voor CRM-terugwinning uit deze industriële reststromen, die voor het eerst binnen eenzelfde analytisch kader werden meegenomen. -
Toepassing UNFC-raamwerk
Het raamwerk van de VN (UNFC) zorgt voor een geharmonizeerde evaluatie van de technische haalbaarheid, de socio-economische levensvatbaarheid en het kennisniveau van de samenstelling en beschikbaarheid van de te recycleren grondstoffen van recyclageprojecten. VITO droeg in eerdere projecten bij tot de totstandkoming van dit officieel erkende VN-raamwerk. Naast de verdere uitwerking en verbetering, testte VITO het UNFC-kader aan de hand van concrete casestudies in verschillende EU-lidstaten en in meerdere afvalstromen. -
CRM-prioritering
VITO ontwikkelde een methode om CRMs te prioriteren op basis van criteria die rekening houden met het hefboomeffect van afval- en materialenbeleid, zodat beleidsmakers weten welke grondstoffen de meeste strategische aandacht verdienen.
4 tot 6 miljoen ton per jaar: de omvang van de Europese urban mine
De cijfers uit het eindrapport zijn concreet. Bij doordacht beleid en de juiste industriële keuzes kan Europa in 2050 jaarlijks tussen de 4,1 en 5,7 miljoen ton kritieke grondstoffen terugwinnen uit afvalstromen, goed voor een substitutie van tot 56% van de primaire importbehoefte voor batterijen, elektronica, gebouwen, windturbines en voertuigen samen.
Voor sommige materialen is die omslag al grotendeels gemaakt: platina en rhodium kennen al een recyclagegraad van 80%, omdat ze relatief makkelijk te verzamelen en te verwerken zijn. Voor aluminium, koper, palladium en nikkel loopt dat op tot tussen de 40 en 80%.
Voor strategisch cruciale materialen als kobalt, lithium en zeldzame aardmetalen zoals dysprosium en neodymium — onmisbaar voor elektromotoren en permanente magneten — kan de recyclagegraad met het juiste beleid eveneens de 80% benaderen.
Gedeelde taal voor investeerders, recyclagesector en regelgevers
Voor de industrie zijn de implicaties concreet. Producenten van staal, non-ferrometalen, cement en glas die met slakken en assen werken, kunnen nu voor het eerst precies zien welk terugwinningspotentieel hun restst romen bevatten en hoe dat potentieel evolueert naar 2050.
Bedrijven die investeren in recyclage of urban mining-technologieën hebben nu een geharmoniseerd referentiekader om projecten te evalueren en te vergelijken, dankzij de UNFC-aanpassing die VITO mee uitwerkte. En voor beleidsmakers geeft de CRM-prioritering van VITO een instrument om gerichte maatregelen te nemen op de materialen die er het meest toe doen.
Het Urban Mine Platform: van eenmalig onderzoek naar blijvend monitoringinstrument
Alle data, methodes en tools uit het project zijn vrij beschikbaar. Het consortium beveelt aan de Urban Mine Platform te institutionaliseren als permanente Europese digitale infrastructuur, met verplichte rapportage door alle actoren in de waardeketen en integratie van meerdere databronnen. Wie vandaag wil weten welke kritieke grondstoffen beschikbaar zijn in welke afvalstroom, in welk land, en onder welk scenario, vindt dat antwoord al op het platform.
