Policy paper: hoe kan de renovatieverplichting wonen in Vlaanderen weerbaarder maken
Wat is nodig om van de Vlaamse renovatieverplichting een succes te maken? VITO/EnergyVille zet de essentiële voorwaarden op een rij in een nieuwe policy paper. De paper “Van label naar leverage” analyseert de impact op woningprijzen, renovatiegedrag en investeringskosten, en laat zien hoe de renovatieverplichting – gekoppeld aan het renovatiepaspoort en met het EPC-label als maatstaf – onze woningen fossielvrij en weerbaar maakt.
Urgentie: Renovatie-agenda en energiecrisis
De analyse komt op een belangrijk moment. De Europese Commissie riep België recent op om zijn ontwerp van Nationaal Gebouwenrenovatieplan zonder verder uitstel in te dienen. Daarmee onderstreept Europa dat lidstaten een duurzaam traject moeten uittekenen naar energie-efficiënte en fossielvrije gebouwen tegen 2050. Tegelijk toont een nieuwe energiecrisis opnieuw hoe kwetsbaar huishoudens blijven wanneer woningen veel energie verbruiken.
Tegen die achtergrond maakt de paper duidelijk dat een louter vrijwillige en gefragmenteerde aanpak niet volstaat om de renovatiegraad structureel op te trekken. Het EPC-label is daarbij een nuttig instrument, omdat het de renovatieverplichting concreet en werkbaar maakt. Maar een label alleen is niet genoeg. Om woningen echt voor te bereiden op fossielvrije verwarming, moet renovatiebeleid ook sturen op warmtevraag, logische renovatiestappen en een duidelijk einddoel.
Is de renovatieverplichting goed voor huishoudens in Vlaanderen?
De paper toont dat renoveren naar energie-efficiënte en emissievrije woningen rechtstreeks bijdraagt aan de kwaliteit, betaalbaarheid en weerbaarheid van wonen in Vlaanderen. Uit de analyses blijkt dat de renovatieverplichting renovatie niet uit het niets opdringt, maar bestaande aankoop- en renovatietriggers systematischer maakt, waardoor kopers van energie-inefficiënte woningen vaker de stap zetten naar betere EPC-labels. Onderzoek van de Nationale Bank bevestigt dat de maatregel zich vertaalt in lagere aankoopprijzen voor woningen met label E en F, waardoor extra financiële ruimte ontstaat om renovaties bij aankoop mee te financieren.
Vijf aanbevelingen voor een succesvolle renovatiestrategie
De vraag is niet of renovatie moet worden gestuurd, maar hoe dat haalbaar en betaalbaar kan gebeuren. Beleidszekerheid is cruciaal voor investeringsbeslissingen. Daarnaast vraagt een effectief renovatiekader om begeleiding en ondersteuning, innovatie in de bouwsector en flankerend beleid rond financiering, fiscaliteit en sociale ondersteuning. De paper schuift vijf aanbevelingen naar voren om van de renovatieverplichting een succesverhaal te maken:
- Veranker de renovatieverplichting in een stabiel traject richting 2050: eigenaars, banken en bouwsector hebben nood aan voorspelbare normen en een duidelijke horizon naar een fossielvrij gebouwenbestand.
- Versnel de shift naar fossielvrije verwarming: zet in op een logische volgorde van ingrepen, eerst de warmtevraag voldoende verlagen en vervolgens het verwarmingssysteem vervangen. Een duidelijke en voorspelbare uitfasering voor fossiele verwarmingssystemen geeft eigenaars en investeerders het signaal om renovaties vandaag al op een fossielvrij eindniveau af te stemmen.
- Begeleid eigenaars met instrumenten zoals het renovatiepaspoort: een renovatiepaspoort met een gebouwspecifiek stappenplan helpt eigenaars logische renovatietrajecten uit te stippelen, en vermindert het risico op gefragmenteerde investeringen en lock-ins.
- Ondersteun innovatie en industrialisering: innovatieve financieringsmodellen en de industrialisering van renovatieprocessen kunnen investeringsdrempels verlagen, renovaties versnellen en kosten met naar schatting 20 à 25 procent doen dalen, met kortere uitvoeringstijden en minder afval.
- Zet betaalbaarheid voorop binnen een integrale beleidsaanpak: stem energiebeleid af op woonbeleid, fiscaliteit, financiering en sociale ondersteuning. Instrumenten zoals aangepaste financieringsmodellen, hervormingen in energieheffingen en gerichte sociale ondersteuning spelen daarin een belangrijke rol.
Conclusie
Met de paper “Van label naar leverage” wil VITO/EnergyVille bijdragen aan een onderbouwd debat over de Vlaamse renovatieverplichting. Niet het instrument op zich, maar de manier waarop het wordt ingebed in een samenhangend en voorspelbaar renovatiekader bepaalt of de verplichting kan uitgroeien tot een stevige hefboom voor betaalbaar en weerbaar wonen.
