Terugblik: Vlaams-Nederlandse kennisdag rond wetlands of draslanden
Op 2 februari 2026 verzamelden gebiedswerkers, gebiedscoördinatoren, experten, beleidsmakers, proefcentra en consultants uit Vlaanderen en Nederland in Brussel voor de eerste Vlaams-Nederlandse kennisdag rond wetlands en draslanden. Die grensoverstijgende ontmoetingsdag stond in het teken van natuurgebaseerde oplossingen voor actuele wateruitdagingen zoals waterveiligheid, waterbeschikbaarheid en het verbeteren van oppervlaktewaterkwaliteit. We gingen aan de slag via een combinatie van inspirerende presentaties, interactieve break-out sessies en diepgaande uitwisseling van praktijkervaring.
Wetlands als natuurlijke troef voor watervraagstukken
In de Lage Landen staan we voor gezamenlijke uitdagingen: verlaagde oppervlaktewaterkwaliteit, overstromingen en toenemende droogteperiodes. Wetlands en draslanden bieden hier significante meerwaarde. Ze zuiveren water op natuurlijke wijze, bufferen piekafvoeren en slaan water op in het landschap. Daarmee vormen ze een onmisbaar element voor een duurzaam en weerbaar watersysteem voor natuur, landbouw én industrie.
Tijdens de kennisdag gaven zowel Vlaamse als Nederlandse sprekers laagdrempelige inzichten in hoe deze systemen in de praktijk werken, welke kansen ze bieden en waar de knelpunten liggen.
Van kennis naar praktijk en weer terug
In het plenaire gedeelte lieten we domeinexperten aan het woord en gebruikten we de uitgebreide ervaring van het consortium om een helder beeld te scheppen van de mogelijkheden die wetlands bieden. Maar we gingen ook dieper in op de uitdagingen, do's & don'ts, en de grenzen van die natuurlijke effectmaatregelen. Bekijk de presentaties van dit voormiddaggedeelte:
- Setting the scene en verwelkoming - Simon De Paepe
- Waterschap De Dommel - Mark Scheepens
- Herk en Mombeek - Bram Vandemoortel en Jan Vanvelk
- State of the art: natuurlijke wetlands - Dimmie Hendriks & Frank van Lamoen
- State of the art: treatment wetlands - Diederik Rousseau & Maarten Goegebeur
Wetlands in beweging: van visie naar uitvoering
Na het plenaire gedeelte waarin de grote lijnen werden uitgezet – van het potentieel en klimaatuitdagingen tot de strategische rol van wetlands in Vlaanderen en Nederland – was het in de namiddag tijd om in te zoomen. In kleinere break-outsessies gingen deelnemers actief in gesprek over concrete toepassingen, technische innovaties, financieringsmogelijkheden, onderhouds- en beheersvraagstukken en (bestuurlijke) randvoorwaarden. Die sessies boden ruimte voor verdieping, kritische vragen en praktijkervaringen. Zo werd de vertaalslag gemaakt van wetenschappelijke kennis naar praktijk.
Waar liggen de kansen? Naar een Vlaams-Nederlandse potentieelkaart
In deze sessie stelde zich een driedelige centrale vraag rond wetlands: waar kan het fysisch? Waar is het wenselijk? En waar is het praktisch realiseerbaar?
De deelnemers brachten relevante GIS-lagen samen, gaande van hydrologische kenmerken (waterlopen, overstromingsgevoeligheid, kwelzones) tot waterkwaliteitsdata, historische kaarten, projecten, CIW potentieel natte natuur, gewestplannen en eigendomssituatie. Om die lagen samen te vatten, kunnen we een multicriteria-analyse inzetten, waarbij criteria verschillend worden gewogen naargelang het type wetland (natuurlijk of treatment wetland).
Belangrijk is dat deze kaart verder kijkt dan louter waterzuivering. Ook ecosysteemdiensten, droogtegevoeligheid, overstortproblematiek en drainage-intensiteit worden meegenomen. Het resultaat moet beleidsmakers en terreinactoren helpen om gerichter te investeren in locaties waar wetlands zowel hydrologisch als maatschappelijk het meeste rendement opleveren.
Gerichte nutriëntenverwijdering: de praktijk van fosfaatadsorptiefilters
In twee goed gevulde break-outs stond fosfaatverwijdering via adsorptiefilters centraal. Na een wetenschappelijke inleiding over de werking van adsorptie – waarbij factoren zoals pH, temperatuur en materiaaleigenschappen bepalend zijn – volgden praktijkcases.
De ijzerzandfilter in de Groote Meer (Grenspark Kalmthoutse Heide) toont aan dat grootschalige toepassingen technisch haalbaar zijn en over meerdere jaren goed kunnen functioneren. Ook in de Aquatuur-case Kraenepoel zal een fosfaatadsorptiefilter worden ingezet om de waterkwaliteit van een ecologisch waardevolle vijver te verbeteren. Het ontwerp er van is het resultaat van de leerlessen uit eerdere projecten.
Tegelijk blijven er vragen bestaan. De levensduur van dergelijke filters hangt sterk af van waterkwaliteit en belasting, en langetermijngegevens zijn schaars. Ook duurzaamheid en mogelijke vrijstelling van ongewenste stoffen vragen verdere studie. Een levenscyclusanalyse werd genoemd als waardevol toekomstig onderzoeksinstrument.
Wetlands en verontreiniging: risico of kans?
Deze sessie belichtte de relatie tussen wetlands en bodem-, waterbodem- of grondwaterverontreiniging. Vernattingsprojecten kunnen onverwacht geconfronteerd worden met historische verontreiniging. Dat vraagt om een zorgvuldige aanpak: afhankelijk van de context kan wetlandherstel leiden tot stabilisatie van verontreiniging, maar ook tot verspreiding indien processen onvoldoende beheerst worden.
Binnen het LIFE-project Narmena worden pilootproeven uitgevoerd waarbij cadmium- en chroomverontreiniging via natte natuurontwikkeling worden aangepakt. Hieruit blijkt dat natuurgebaseerde saneringstechnieken zowel ecologische meerwaarde als saneringswinst kunnen opleveren.
Ook artificiële zuiverende draslanden bieden perspectief. Ze laten toe om geochemische condities actief te sturen en zo verontreinigingen af te breken of vast te leggen. Technisch blijken deze systemen vaak goed toepasbaar; regelgeving en beleidskaders vormen momenteel vaker de grootste barrière.
Grachtenstelses als toekomstige wetlands
Landbouwsloten – eeuwenlang ontworpen voor snelle drainage – kwamen aan bod als potentiële helofytenfilters. Door klimaatverandering en intensiever landgebruik groeit de druk op het huidige afvoersysteem. Alternatieve inrichting en beheer kunnen zowel waterbeschikbaarheid als waterkwaliteit verbeteren.
Mogelijke maatregelen variëren van verbreding en verondieping tot het plaatsen van stuwen en het toepassen van helofytenfilters. Praktijkvoorbeelden tonen aan dat er al geëxperimenteerd wordt, maar dat er nog veel vragen leven rond onderhoud, waterafvoer, landbouwimpact en erkenning als nitraatreducerende maatregel.
De discussie maakte duidelijk dat technische haalbaarheid slechts één aspect is. Minstens even belangrijk zijn betrokkenheid van landbouwers, beleidsaanpassingen en betrouwbare data over effecten op waterkwaliteit, biodiversiteit en opbrengst. Extra springplanken zijn voorlichting aan landbouwers én burgers, maar ook stimuleren van landbouwinitiatieven.
Een integrale blik: multifunctionaliteit als sleutel
In de sessie over de integrale benadering van wetlands werden dertig stellingen rond hydrologie, waterkwaliteit, biodiversiteit, klimaat, economie en bestuur gewogen. De conclusie was helder: wetlands leveren meerdere ecosysteemdiensten tegelijk – van waterbuffering en kwaliteitsverbetering tot recreatieve en economische meerwaarde.
Deelnemers zagen wetlands als succesvolle experimenten wanneer functies bewust gecombineerd worden. Tegelijk werd gewezen op beperkte ruimte als belangrijke barrière in Vlaanderen en Nederland, net als op de nood aan (gedeeltelijke) publieke financiering.
De rode draad doorheen alle sessies is duidelijk: wetlands zijn geen niche-instrument, maar een strategisch onderdeel van toekomstgericht waterbeheer. De uitdaging ligt niet alleen in kennisontwikkeling, maar vooral in slimme ruimtelijke keuzes, beleidsafstemming en samenwerking over sectoren heen.
Financiering: wat zijn de mogelijkheden?
Publieke middelen zijn ontoereikend om lokale en Europese doelstellingen op het terrein te verwezenlijken. Door samen te werken met bedrijven die investeren in specifieke ecosysteemdiensten van wetlands – denk hierbij aan waterberging of -zuivering en koolstofopslag – kunnen we win-wins realiseren.
Dat is een van de speerpunten van het Wetlandplan van Natuurpunt. Met de steun van bedrijfspartners herstellen ze wetlandgebieden in heel Vlaanderen. Er werd getoond hoe natuurpunt deze projecten ontwikkelt en zo wetlandherstel helpt opschalen.
Twee belangrijke leerlessen die we meenamen: (i) publieke en private middelen zijn een duidelijke hefboom voor elkaar. Veelal vormen publieke middelen een hefboom om private middelen te mobiliseren. (ii) Een duidelijke wetenschappelijke onderbouwing rond waterwinsten en andere ecosysteemdiensten is nodig om bedrijven te mobiliseren richting investeringen.
Onderhoud en beheer: systeemkennis is essentieel
Van Golden September tot het belang van peilinversie voor de ontwikkeling van watergebonden natuur: in deze sessie werd dieper ingegaan hoe je aan de slag gaat met natuurlijke wetlands. Wat zijn valkuilen? Waar vallen winsten te boeken? Wanneer voer je best onderhoud uit aan je watersysteem?
The main takeaway: het begrijpen van je systeem ligt aan de basis van een goed onderhoud en beheer. Een goed begrip van je bodem- en watersysteem is essentieel om de juiste keuzes te maken en systeemfouten te vermijden.
Enkele concrete tips:
- Glooiende oevers zijn top, maar niet overal. Niet in de polder ter hoogte van (voormalige) kreken.
- Leg je stuwen aan met een voldoende hoog bereik, tot kort onder maaiveld. Hou hierbij rekening met de vispasseerbaarheid.
- Interpreteer en verken je volledige systeem niet enkel in een lokaal werkingsgebied, maar bekijk ook bredere wins. Van vallei tot rug! Want lokale waterwinst kan een verlies op systeemniveau betekenen.
- Ruim en rijk gefaseerd.
- September is dé maand om werken uit te voeren: voortplanting is achter de rug en amfibieën zijn nog niet in winterslaap.
Blik op de toekomst
Dankzij de grensoverstijgende uitwisseling van kennis, praktijkervaringen en inzichten hebben we samen een stevige stap gezet richting een toekomst waarin wetlands en draslanden integraal deel uitmaken van ons waterbeleid en landschap. De kennisdag toonde aan dat deze natuurgebaseerde oplossingen niet alleen waterveiligheid en -kwaliteit verbeteren, maar ook kansen creëren voor innovatieve toepassingen en regionale samenwerking. Laten we deze dynamiek vasthouden, de dialoog verderzetten en de vertaalslag naar concrete acties versnellen – voor veerkrachtige watersystemen in Vlaanderen én Nederland.
Meer weten? Of geïnteresseerd in samenwerking rond dit onderwerp? Geef ons een seintje!
Deze grensoverstijgende kennisdag werd getrokken door VITO Kennispunt Water en mee in goede banen geleid door OVAM en INBO. Daarnaast steunde het initiatief op vele stevige schouders:
