Waterzekere Moerbeke-Polder van start: samen bouwen aan een robuust watersysteem
Begin maart vond het startevent plaats van het LEADER project Waterzekere Moerbeke-Polder. In dit grensgebied tussen Vlaanderen en Nederland werken we grensoverstijgend samen met lokale besturen, landbouwers, waterbeheerders en andere stakeholders aan een gedeelde ambitie: een watersysteem dat beter bestand is tegen zowel droogte als wateroverlast.
De uitdagingen in de Moerbeke-Polder zijn herkenbaar: periodes van extreme droogte worden afgewisseld met piekafvoeren en wateroverlast. Tegelijk groeit de vraag naar voldoende en kwalitatief water voor landbouw, natuur en drinkwaterproductie. In dit project onderzoeken we hoe we water slimmer kunnen vasthouden, vertraagd afvoeren, infiltreren, bufferen en inzetten, met respect voor de specifieke kenmerken van dit unieke gebied.
Starten vanuit het potentieel
Het project Waterzekere Moerbeke-Polder focust op het versterken van waterzekerheid en klimaatrobuustheid in een uniek grenslandschap waar de Moervaartdepressie, de dekzandrug Maldegem-Stekene en de Zeeuwse kreken hydrologisch met elkaar verbonden zijn. Door dit samenspel van geomorfologie en historisch landgebruik biedt het gebied kansen om water vast te houden. Het project bouwt verder op eerdere trajecten zoals De Droge Delta en Aquatuur, waarin het potentieel van respectievelijk de dekzandrug en natuurgebieden, met focus op de kreken, als waterbuffer al (deels) werd onderzocht. De ambitie is om deze inzichten verder te onderbouwen met metingen en analyses, en ze te vertalen naar concrete maatregelen, gedragen door een sterke gebiedscoalitie van lokale en bovenlokale actoren.
Thematische veldlabo’s centraal
Het project werkt dit uit via twee thematische veldlabo’s die functioneren als experimenteerruimtes in co-creatie met stakeholders. Veldlabo 1 richt zich op het dynamisch beheren van oppervlaktewaterpeilen in de omgeving van het Pereboomsgat, met als doel een betere balans te vinden tussen natuur en landbouw en het effect op grondwater beter te begrijpen. Veldlabo 2 focust op de activering van de Oostvaart en het bevorderen van infiltratie in de dekzandrug, om zo wateropslag en -beschikbaarheid te vergroten. In beide veldlabo’s worden gelijkaardige stappen doorlopen: een stakeholderanalyse en participatief traject, een grondige analyse van het gebied en watersysteem, de voorbereiding van concrete maatregelen, monitoring van mogelijke effecten en de basis leggen van een toekomstvisie samen met de gebiedscoalitie
Sterke start met interactieve workshops in het veld
De aftrap werd meteen gekoppeld aan een interactieve workshop rond de veldlabo’s Pereboomsgat en de Oostvaart. De grote (lokale) opkomst en betrokkenheid tonen hoe sterk het thema leeft in de regio. Tijdens de sessies gingen deelnemers in gesprek rond drie centrale vragen: wat verwachten we van dit traject, waar liggen de kansen en knelpunten in het gebied, en hoe kunnen we het watersysteem het best monitoren?
Gebiedskennis als sleutel tot gerichte oplossingen
Een belangrijk onderdeel van de workshops was het in kaart brengen van lokale kennis. Deelnemers gaven heel concreet aan welke zones zij als te nat of te droog ervaren. Opvallend was dat hierover een grote consensus bestond. Deze inzichten vormen een waardevolle basis om gerichte maatregelen te ontwikkelen en geïntegreerde waterbeheersstrategiëen op te maken. Ook praktische aandachtspunten kwamen duidelijk naar voren. Denk aan de werking en afstelling van stuwen, de afwatering van lagergelegen percelen en de impact van hoogteverschillen in het gebied. Daarnaast werd het belang benadrukt van waterkwaliteit: zonder aanpak van lozingen en riolering is hergebruik van water niet evident.
Verder werd ook gekeken naar bredere randvoorwaarden, zoals de invloed van drinkwaterwinning, de bescherming van erfgoed langs de Oostvaart en de nood aan afstemming over waterbeheer over de landsgrens heen.
Meten is weten: start van een uitgebreid monitoringsnetwerk
Om de vragen van lokale gebiedsactoren te kunnen beantwoorden, wordt dit voorjaar een uitgebreid netwerk van peilbuizen en sensoren uitgerold in beide veldlabo’s. Die meten continu grondwaterstanden en waterkwaliteit, en leveren data die via een online dashboard beschikbaar zullen zijn. Tijdens de workshops werd het voorgestelde meetnet samen met de deelnemers kritisch bekeken. Daarbij bleek hoe belangrijk het is om meetpunten zorgvuldig te kiezen: representatief voor het systeem, maar ook praktisch haalbaar op het terrein.
Die combinatie van data en lokale kennis vormt de basis om het watersysteem beter te begrijpen én om maatregelen onderbouwd te analyseren en in de praktijk uit te testen.
Samen onderweg naar een klimaatrobuuste polder
De eerste workshop maakt duidelijk dat er veel kennis, betrokkenheid en bereidheid tot samenwerking aanwezig is in de (grens)regio. Tegelijk kwam ook de complexiteit naar boven van het watersysteem en de vele belangen die er samenkomen. Waterzekere Moerbeke-Polder zet daarom sterk in op cocreatie: samen leren, testen en bijsturen. De inzichten uit de workshops vormen een belangrijke eerste stap in dit traject. De komende maanden gaan we verder aan de slag met metingen, analyses en het uitwerken van mogelijke maatregelen, steeds in nauwe dialoog met de betrokken actoren.
Het project Waterzekere Moerbekepolder wordt gefinancierd vanuit LEADER, met aangevulde cofinanciering van de lokale besturen van Lokeren en Stekene. Het project wordt uitgevoerd door Moerbeke-Polder, Regionaal Landschap Schelde en Durme en VITO.
